Çinko

Vücutta: dokular ve vücut sıvılarında en bol bulunan mineral türüdür. İnsan vücudunda ortalama 2-3 gram çinko vardır. Bu miktar: kemikler, karaciğer, epitel dokular (deri, kıl, tüy gibi), pankreas, böbrekler ve kan hücrelerinde bulunur.

Öte yandan, vücutta en yoğun çinko konsantrasyonu: üreme organları ve özellikle prostat bezindedir.

 

 

Fonksiyonları:

Çinko: vücutta çoğu protein ve DNA sentezinde görevli 200’den fazla enzim yapısında bulunur. Böylece: hücre hasarlarının tamiri ve temel süreçlerin yönetilmesinde görev yapar. Hormonların üretimi, depolanması ve salınımında rol oynar. Eksikliğinde: DNA, RNA ve protein sentezi geriler.

Tüy ve kemik oluşumunda rol oynar. Saç dökülmesini önler. Sağlıklı saçlar için önemlidir, düşük çinko seviyesi saç kaybına, ince ve sağlıksız saçlara sebep olur.

Kas kasılmalarını önler.

Kısırlık ve prostat sorunlarının önlenmesinde etkilidir. Düşük çinko seviyesi, erkeklerde testosteron hormonu üretiminde azalmaya sebep olur. Böylece: prostat bezi enfeksiyonları ve büyümesi olur. İleri düzeyde kanser ve kısırlık gerçekleşebilir. Kadınlarda regl sorunlarına engel olur. Yeterli çinko bulunmayan kadınlarda, östrojen çok fazla artar ve iyice parçalanmadığından meme kanseri ve kısırlık riski artar.

Çocuklarda: büyüme ve gelişme çağında: bağışıklık sistemi, tat ve koku alma duyuları, yaraların çabuk kapanması, erkeklerin gelişim çağında testislerin büyümesi ve sperm üretiminde çinko önemli rol oynar.

Bağışıklık sistemi üzerinde en etkili mineral çinkodur. Çinko bağışıklık sistemini destekleyerek enfeksiyonlara (özellikle ishal, zatürre gibi) karşı korunma sağlar.

Tat ve koku alma hassasiyetini arttırır. Çinko eksikliğinde: özellikle çok tuzlu ve çok tatlı gıdalara karşı istek artar.

Sivilce ve akneleri önler. Çinko eksikliği sivilce yapar.

Kemik oluşumunu destekler.

Vücutta yeterince çinko alındığında: vücutta serbest radikallerin yarattığı hasarla mücadele eder, yaşlanmayı yavaşlatır, kanser hücrelerinin yok olmasını sağlar.

 

 

Kaynakları:

Çinko, günlük beslenmede, yiyeceklerin birçoğunda bulunur.

Ancak yiyeceklerin bazılarındaki çinkodan, insanların yararlanma oranları düşüktür. Çünkü bitkisel kaynaklı çinko vücutta % 10 oranında emilirken, karışık ve dengeli beslenmede, çinkonun vücutta emilim oranı % 30-40 kadar olur. Yani hayvansal gıdalardaki çinkonun vücutta emilimi daha yüksektir.

En zengin çinko kaynakları: karaciğer, kırmızı et, tavuk eti, süt, yumurta, peynir, yağlı tohumlar, buğday, kuru baklagiller, sebze ve meyveler (özellikle çilek ve kiraz) dır.

Ayrıca: kabuklu deniz ürünleri ve kuru yemişler (özellikle kabak çekirdeği) çinko bakımından zengindir.

Tahıllarda da çinko bulunur. Çinko bakımından en zengin gıda: buğday embriyosudur. Yani, çinko, tahıl tanesi özündedir ve aşırı saflaştırılmış, yani francala ekmek ve pasta unlarında, tahıl tanesi yok edildiğinden, çinko miktarı azdır. Bu yüzden, tahıl unlarında, kepek kısmı ayrılsa da, öz kısmı ayrılmadan ekmek ve çörek gibi yiyecekler yapılmalıdır.

Yine tahıllardan bulgur: özü değil, kepek kısmı ayrıldığından, çinko bakımından zengindir.

 

İhtiyaç:

Çinko vücutta yeteri kadar depolanmadığından: beslenme veya dışarıdan takviye olarak, her yaşta ve gerekli miktarda alınmalıdır.

1-10 yaş arası çocuklarda günlük çinko ihtiyacı: 10 mg kadardır.

Yetişkin bir birey için, günlük ortalama 12-15 mg çinko gereklidir.

Bu miktar, erkeklerde, kadınlara göre daha yüksektir.

Hatta: vücutta yüksek oranda B6 vitamini alındığında, bu ihtiyaç oranı daha da yükselir. Bu oranlardan daha fazla alındığında: kusma, mide ve bağırsak şikâyetleri görülebilir.

 

 

Eksiklik:

Çinko eksikliği: özellikle beslenme yoluyla yeterli çinko alınmaması ve karaciğer sirozu (alkolik nedenlerle) durumunda, idrarla çinko atılımı artınca gelişir. Bazı hastalık (ülser, çölyak gibi) durumlarında da çinko eksikliği görülebilir.

Vücutta yeterli çinko bulunmadığında: birçok enzimin görevlerinde aksamalar olur.

Büyüme ve seksüel olgunluk (cinsiyet organlarının gelişimi) olumsuz etkilenir. Prostat büyümesi, cücelik, depresyon, enfeksiyonlara yakalanma hassasiyeti gelişmesi, ortaya çıkan hastalıklara karşı dirençsizlik, yaraların iyileşmesinde gecikme, tat alma duyusunda azalma, karanlığa uyumda zorluk, sindirim ve sinir sistemi bozuklukları, iskelet sisteminde gelişme geriliği, bunama, kol ve bacaklarda ve açık yerlerde etkili deri iltihabı ve kellik görülebilir.

 

 

Takviye:

Dışarıdan demir ve çinko takviyesi alındığında, vücutta her ikisinin de dengeli olması ve değişik zamanlarda alınması önerilir.

Çinko takviyeleri: şeker hastaları, alkol kullananlar ve prostat riski taşıyanlar için şarttır.

 

Fazlası:

Çinko, vücutta ihtiyaçtan fazla bulunduğunda, fazla olan bölüm birikmez, öncelikle gaita olmak üzere idrarla vücut dışına atılır.

 

 

 

 

Yayınlayan

Orhan MERAL

Bu sitede yazdıklarım, yaklaşık 3 yıllık bir yüksek lisans öğrenimi sonunda hazırladığım tezden alıntılardır. Yani, bilgilerin tümü, bu konularda uzman kişilerin çeşitli kaynaklarına dayalı sağlıklı bilgilerdir. Ancak: bu bilgiler siz okurlar için sadece ilk anda yardımcı olması için derlenmiş ve burada sizlere sunulmuştur. Özellikle zayıflama rejimleri yani şişmanlık ve obezitenin önlenmesi konularında, burada ayrıntılı bilgiler bulabilirsiniz. Öte yandan, çeşitli hastalıklar ve özellikle beslenmeyle ilgili hastalıklar konusunda, kesinlikle size en yakın sağlık merkezine, bir doktora başvurmanız gerekmektedir. Sağlıklı olarak kilo verebilmek için, yeterli ve dengeli beslenme yanında, mutlaka ve mutlaka egzersiz yapmanız, en azından yürüyüş yapmanız gerektiğini unutmayınız. Ayrıca, kilo vermek önemli değil, mutlaka kilo verirsiniz, ama tekrar almamak için, tedbir almayı unutmayın.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir